В суботу 19 вересня, на території бувшого концентраційного табору в Явожні – Centralny Obóz Pracy w Jaworznie, який існував тут в роках 1945-56, проходили традиційні молитовно-меморіальні торжества для вшанування українських жертв цього табору.
Урочистості проходили у двох частинах: молитовній та офіційній громадській. На початку заходу, після привітання присутніх Головою Катовіцького Гуртка ОУП Петорм Кормило, Єпископ Вроцлавсько-Кошалінський УГКЦ вл. Володимир Р. Ющак у співслужінні з владикою – помічником Маріушом Дмитерко та духовенством Вроцлавсько-Кошалінської єпархії та о. Дмитром Федлюком з Перемисько-Варшавської архієпархії відслужив Божественну Літургію і Панахиду за всіх покійних бувших в’язнів концтабору Явожно. В часі проповіді владика згадав українців, які були ув’язнені комуністичною владою в цьому місці:
Jako ukraińska wspólnota w Polsce przybywamy do tego miejsca, aby w szczególny sposób pamiętać o naszych bliskich, który w roku 1947 r. trafili do tego nieludzkiego miejsca. Przypomnę tylko ogólne informacje. W latach 1947-1949 było osadzonych tutaj 3821 więźniów narodowości ukraińskiej, pośród których było 819 kobiet, w tym około osiemdziesiąt w ciąży a także kilkanaścioro dzieci oraz ponad stu starców i kalek. Pamiętamy o 22 osadzonych tutaj greckokatolickich księżach oraz o pięciu prawosławnych kapłanach. Przyjeżdżamy aby otoczyć modlitewną pamięcią osadzonych tutaj ukraińskich chłopów i przedstawicieli inteligencji. Przybywamy tutaj aby pamiętać o 162 więźniach COP w Jaworznie narodowości ukraińskiej, które go nie przeżyły. Pośród nich był greckokatolicki kapłan – ks. Julian Krynicki. Pamiętamy o 93 osobach skazanych na karę śmierci a także o ponad 450 zasądzonych na kary więzienia. Pamiętamy o tych, którzy więzieni byli bez żadnego procesu i bez przedstawienia oskarżeń. Po wypuszczeniu z obozu nie mogli również mówić czego tutaj doświadczyli, ani tym bardziej starać się o rehabilitację, czy dochodzić odszkodowania za poniesione krzywdy.
Владика згадав також осіб, які недавно упокоїлись а які були дуже заангажовані у щорічну підготовку та проведення молитовних заходів на території бувшого концтабору в Явожні:
Przygotowując się do dzisiejszego wystąpienia przeglądałem swoje poprzednie wystąpienia a także fotografie z naszych spotkań w latach ubiegłych. Szczególne wrażenie zrobiło na mnie zdjęcie z roku 2007 przedstawiające grupę piętnastu starszych osób, kobiet i mężczyzn, które przeżyły uwięzienie w Centralnym Obozie Pracy w Jaworznie i po sześćdziesięciu latach od akcji Wisła przybyły tutaj, aby modlić za swoich współtowarzyszy niedoli, którzy nie mieli tyle szczęścia jak oni i spoczęli pogrzebani gdzieś na terenie tego lasu. Prawdopodobnie przybyli tutaj również po to, aby podziękować Bogu za to, że im udało się przeżyć to piekło, które człowiek zgotował drugiemu człowiekowi.
Spotkanie osób ze zdjęcia miało miejsce dziewiętnaście lat temu. Dzisiaj nikt już z nich nie żyje. Wszyscy dołączyli do niebiańskiej wspólnoty byłych więźniów COP w Jaworznie. Rok temu, w październiku 2025 r., na Cmentarzu Komunalnym w Tychach pochowaliśmy ostatnią osobę z tego grona, św. p. Irenę Kowalik z domu Zrada. Była ona jednym z najmłodszych więźniów COP. Znalazła się w nim wraz ze swoją mamą Marią Zrada, jako dwuletnie dziecko. Na wspomnianym zdjęciu są jeszcze obie: mama i córka. Niedawno, bo 2 września br. pochowaliśmy też św. p. Jana Zradę, syna wspomnianej Marii oraz brata Ireny. Jan Zrada, jako długoletni Przewodniczący Związku Ukraińców w Katowicach, oraz zakrystianin naszej parafii w Katowicach, przygotowywał nasze coroczne uroczystości w tym miejscu, sam zawsze pozostając w cieniu. Przygotowanie tego miejsca do modlitwy i do spotkania było jakby naturalnie powierzone jego odpowiedzialności. Prawie równo rok temu pochowaliśmy również ks. Szymona Jankowskiego, zakonnika augustianina, kapłana łacińskiego – biritualistę, Polaka z pochodzenia, który przez długie lata, paradoksalnie, jako proboszcz Parafii greckokatolickiej w Katowicach, wraz z katowicką wspólnotą parafialną, w tym szczególnie z członkami miejscowego Związku Ukraińców, jak również z bardzo przychylnymi i zawsze otwartymi na współpracę Władzami Miasta Jaworzna, przygotowywał coroczne uroczystości.
Nasza rzeczywistość dotycząca tego miejsca i osób z nim związanych bardzo się zmieniła w ostatnich latach. Przeżyty ból, bolesne emocje odeszły wraz z osobami które ich doświadczały. Na dany czas pozostajemy my, jako wspomniani na pomniku potomni i zarazem jako strażnicy ich pamięci, oraz pamięci o nich.
На закінчення проповіді, наводячи слова Святого Папи Івана Павла ІІ висказані в часі прощі до України у 2001 р., владика звернувся з закликом до поляків та українців про взаємне прощення і поєднання:
W tym roku mięło 25 lat od pamiętnej wizyty Ojca Świętego Jana Pawła II w Ukrainie. W homilii wygłoszonej 26 czerwca 2001 r. we Lwowie podczas Mszy św. beatyfikacyjnej abp. Józefa Bilczewskiego i ks. Zygmunta Gorazdowskiego – Ojciec Święty skierował do Polaków i Ukraińców bardzo mocne przesłanie: „Dzisiaj, gdy wielbimy Boga za to, że ci Jego słudzy okazali tak nieugiętą wierność Ewangelii, odczuwamy głęboką wewnętrzną potrzebę uznania różnych przejawów niewierności ewangelicznym zasadom, jakich nierzadko dopuszczali się chrześcijanie pochodzenia zarówno polskiego, jak i ukraińskiego, zamieszkujący te ziemie. Czas już oderwać się od bolesnej przeszłości! Chrześcijanie obydwu narodów muszą iść razem w imię jedynego Chrystusa, ku jedynemu Ojcu, prowadzeni przez tego samego Ducha, który jest źródłem i zasadą jedności. Niech przebaczenie – udzielone i uzyskane – rozleje się niczym dobroczynny balsam w każdym sercu. Niech dzięki oczyszczeniu pamięci historycznej wszyscy gotowi będą stawiać wyżej to, co jednoczy, niż to, co dzieli, ażeby razem budować przyszłość opartą na wzajemnym szacunku, braterskiej współpracy i autentycznej solidarności” (Jan Paweł II, Homilia wygłoszona we Lwowie podczas Mszy św. beatyfikacyjnej abp. Józefa Bilczewskiego i ks. Zygmunta Gorazdowskiego – Lwów – 26.06.2001).
Szczególnie dzisiaj, szczególnie w tym miejscu, powinniśmy przypominać sobie i innym te słowa i coraz bardziej uświadamiać sobie ich aktualność.
W tej Liturgii modlimy się za spoczywających tutaj byłych więźniów COP, tak ukraińskich, jak też polskich i innych narodowości. Módlmy się również za nasze narody, polski i ukraiński, aby bolesna historia oraz poniesione ofiary były dla nas cenną nauką i przestrogą na przyszłość, abyśmy mogli żyć obok siebie w pokoju, wzajemnym poszanowaniu, zanosząc wspólnie modlitwę o przebaczenie i pojednanie przed oblicze naszego Ojca w niebie.
Osoby, które nie przeżyły uwięzienia, jak również wszystkich byłych więźniów COP, które odeszły już z tego świata, polecajmy w modlitwie Wszechmogącemu i Miłosiernemu Bogu: Вічная їм пам’ять!
Друга частина поминальних торжеств у Явожні розпочалась зложенням вінців офційними делегаціями Україньких Посольства у Варшаві та Генерального Консульства у Кракові, Представників Державної та Місцевої Влади а також представників української громади. До торжеств приєднались наймолодші члени української громади: бандуристи з Катовіц, які представили короткий концерт та молодь з Українських Шкіл в Білому Борі, яка представила художню програму про вислення українського населення з рідних земель в рамках акції Вісла а також про сьогоднішню еміграцію українців спричинену російською агресією на Україну.
Зустріч закінчилась почастунком та розмовами учасників торжеств, які прибули до Явожна з різних частин Польщі. Організатором щорічних зустрічей на території бувшого концтабору в Явожні є Катовіцький гурток ОУП та Греко-католицька парафія в Катовіцах.
Редакція cerkiew.net.pl
